Zapalenie opłucnej jest stanem zapalnym cienkiej podwójnej błony pokrywającej płuca i wyściełającej klatkę piersiową. Czasami w przestrzeni między warstwami błony opłucnowej gromadzi się płyn, co w konsekwencji prowadzi do wysiękowego zapalenia opłucnej. Zapalenie opłucnej i wysiękowe zapalenie opłucnej nie są odrębnymi chorobami. Stanowią powikłania w przebiegu zapalenia płuc, spadnięcia płuca (odmy opłucnowej), zatoru płucnego, gruźlicy płuc i raka płuca. Przyczyną bólu opłucnowego bywają nie-które choroby tkanki łącznej, takie np. jak toczeń rumieniowaty układowy. Również złamanie żebra i inne urazy klatki piersiowej mogą uszkadzać opłucną, powodując w rezultacie jej stan zapalny i wysięk. Płyn w jamie opłucnej gromadzi się także wskutek zastoinowej niewydolności serca, chorób nerek i wątroby. W przypadkach typowych zapalenie opłucnej objawia się nagle występującym ostrym bólem w czasie oddychania, wywołanym tarciem dwóch zmienionych zapalnie warstw opłucnej o płuca podczas ich rozprężania się i kurczenia. Kaszel, kichanie i inne gwałtowne ruchy nasilają ból, natomiast wstrzymanie oddechu i przyciśnięcie do klatki piersiowej miękkiego przedmiotu np. poduszki, przynosi ulgę. W zależności od przyczyny, zapaleniu opłucnej mogą towarzyszyć objawy o różnym nasileniu, wśród nich gorączka. Wysiękowe zapalenie opłucnej, którego głównym objawem jest spłycony oddech, ma mniej bolesny przebieg. Zmniejszenie bólu opłucnowego i postępujące spłycenie oddechu może być sygnałem, że rozwija się wysiękowe zapalenie opłucnej, które wymaga natychmiastowej interwencji lekarskiej.